Aanbiedingen | Links | Sponsors | Sitemap | Contact

Twee lezingen over Mendelssohn

Tijdens het middagprogramma van de Mendelssohn Dag gaven twee musicologen ieder een lezing. Frans Jansen, bekend van zijn cursussen aan diverse HOVO-instellingen, behandelde leven en werken van Mendelssohn in de volle breedte. Dinant Krouwel, bekend van zijn artikelen in de Liedvriend, ging in op de duetten van Mendelssohn, in het bijzonder op diegene, die daarna uitgevoerd werden in een recital.

Frans Jansen ging in op grootvader Moses Mendelssohn, een joodse filosoof tijdens de Verlichting, die streed voor gelijke behandeling van de joden, op vader Abraham, bankier in Berlijn en op zuster Fanny, net als Felix muzikaal zeer begaafd. Hij schetste de belangrijkste momenten in het leven van Felix Mendelssohn, zoals de overgang naar het protestantisme, de opleiding op de Sing-Akademie in Berlijn, de heropvoering van de Matthäus Passion, zijn diverse reizen, de ontmoeting met Goethe, zijn huwelijk met Cécile Jeanrenaud en zijn benoeming tot dirigent van het Gewandhausorkest en directeur van het Conservatorium in Leipzig.

Door technische problemen bij TivoliVredenburg kon Frans Jansen tot zijn spijt geen geluidsvoorbeelden laten horen, maar via een powerpoint presentatie wel veel afbeeldingen laten zien. Hij noemde de belangrijkste composities van Mendelssohn en ging wat dieper in op de Lieder ohne Worte (acht reeksen van zes relatief korte pianostukken met een melodie op de piano, die door zichzelf wordt begeleid, en een weemoedige inslag) en de liederen van Mendelssohn (veelal strofische liederen met expressieve, lyrische en welluidende melodielijnen).

Frans Jansen schetste op ontspannen wijze een breed beeld van de veelzijdigheid en de grote talenten van Felix Mendelssohn. Ook hoe de reputatie van Mendelssohn verbleekte na zijn dood in 1847, hoe Wagner hem neersabelde en zijn stijl kenmerkte als sentimenteel en te glad. Van 1933 tot 1945 was zijn muziek verboden in Duitsland en in 1936 werd zijn standbeeld verwijderd uit Leipzig. Nade Tweede Wereldoorlog kwam een grote herwaardering op gang en werd Mendelssohn gerehabiliteerd. Mendelssohn behoort nu tot de populairste en meest uitgevoerde componisten.

foto's Tjaard Heikens

Dinant Krouwel vertelde dat er weinig opnames gemaakt zijn van de duetten van Mendelssohn en dat er weinig over is geschreven, zeker in vergelijking met zijn liederen en al helemaal vergeleken met zijn Lieder ohne Worte. Mendelssohn componeerde liederen gedurende zijn hele leven, maar van de 12 duetten zijn er 8 oorspronkelijk geschreven in 1836. Dat had alles te maken met zijn persoonlijke situatie: Mendelssohn was in september 1836 verloofd met Cécile Jeanrenaud en hij bracht daarna de kerstdagen door bij haar familie in Frankfurt. Zij zong en haar zus ook en met Felix aan de piano konden ze in die tijd natuurlijk samen muziek maken. Na een aangename zomer met zijn gezin in Bad Soden publiceerde Mendelssohn in het najaar van 1844 de 6 duetten opus 63. Vier hiervan stammen uit december 1836.

Vervolgens ging Dinant Krouwel dieper in op de vier duetten, die Francine van der Heijden en Jan Willem Schaafsma later op de dag ten gehore zouden brengen: drie duetten uit op.63 (nr.1, 3 en 4) en het duet Suleika und Hatem, uitgebracht onder de naam van Felix, maar gecomponeerd door Fanny Mendelssohn. Dinant belichtte hoe Mendelssohn de teksten bewust veranderde en en hoe dit verband hield met zijn verliefdheid. Aan de vleugel liet hij horen hoe Mendelssohn met zijn muziek de tekst versterkt en uitbeeldt. In het duet Gruss (op.63 nr.3) op tekst van Eichendorff heeft Mendelssohn het contrast tussen de tuinman en de vrouw van adel afgevlakt. Het duet is veel meer een persoonlijke liefdesgroet geworden. In het duet van Fanny Mendelssohn liet Dinant de groeiende toenadering van de geliefden horen en wees op het sensuele en intieme karakter van de poëzie en van de muziek.

Door de toelichtingen van Dinant Krouwel en de muzikale illustraties aan de vleugel kwamen de duetten echt tot leven. Ideaal hierbij was de projectie van de bladmuziek, waarbij Ria Frowijn met een pijltje de betreffende passages aanwees. Dinant is een bevlogen spreker en heeft de oren van ons, de bezoekers van de lezing, gericht. Zo konden wij later op de middag bij het concert van Francine van der Heijden, Jan Willem Schaafsma en Phyllis Ferwerda nog meer genieten van deze prachtige duetten!

Frans Eggink
penningmeester Vrienden van het Lied

Mendelssohn Dag
met o.a. masterclass, Open Podium, concerten en lezingen
het complete programmaschema

Datum en aanvang
zondag 8 november 2015
vanaf 10.30 uur

Locatie
Hertz-zaal
TivoliVredenburg
Utrecht

verslag middagrecital

verslag masterclass

impressie Mendelssohn Dag

aankondiging Mendelssohn Dag

VvhL - KVK-nr. 40445139