Door muziek komen verhalen binnen

Zangeres en taalkunstenaar Nynke Laverman doet verbazen met haar indringende cd’s en daaraan verbonden theaterproducties. Op haar debuutalbum Sielesâlt, met Friese fadomuziek, zijn ook  zeven gedichten van Slauerhoff te beluisteren. Ze zijn door Nynke naar het Fries vertaald op composities van de Portugees Custódio Castelo. Ze ontving voor dit album in 2004 een Gouden Plaat en de literaire Piter Jelles Prijs.  De tournee van De Maisfrou (2007), gemaakt in Mexico, eindigde in een uitverkocht Concertgebouw. Het album Nomade (2009), geïnspireerd op haar verblijf in Mongolië, werd bekroond met een Edison. Of ze nu droomt als een maïsvrouw of een boterbloem ‘is’, Nynke Laverman is in haar composities en zang ongrijpbaar virtuoos en teder dichtbij.

Gefeliciteerd met je cd OAK (eik) en de succesvolle openingsvoorstelling in Drachten vorige week! Mij valt op dat, net als bij de romantische componisten, jouw liefde voor de natuur zo bepalend is voor je werk.  Je lijkt er soms wel helemaal in te willen opgaan. Eén te willen worden met de eik bijvoorbeeld. 
Ik denk dat veel mensen graag in de natuur willen zijn en zoeken naar eenheid met de natuur. Ik probeer op OAK vanuit een dier of een boom naar mensen te kijken om te zien hoe antropocentrisch wij werkelijk in de wereld staan. Hoe absurd snel we willen leven. We denken dat we controle hebben en dat we ons in een rechte lijn kunnen ontwikkelen op allerlei gebied. Dat gaat vaak ten koste van de natuur en we raken er los van. Of we nu willen of niet, we zijn onderdeel van de natuur die cyclisch is. Het stuk The story of a straight line op OAK gaat daar over. We halen ons zoveel problemen op de hals door ons af te wenden van wat er eigenlijk alom aanwezig is. Als je de natuur ruimte en vertrouwen geeft, krijg je daar veel voor terug: zuurstof,  troost, voedsel. Al maakt de mens het nog zo bont, de natuur is vergevingsgezind. Je kunt dat romantisch vinden, ik ben denk ik ook wel een romanticus. Maar het is een nuchtere constatering dat we in alle opzichten met onze omgeving verbonden zijn. 

Bepalen bij jou een boodschap en de tekst, vertaald of van jezelf, de compositie? 
Het was fijn om te vertalen, wat je onderhanden krijgt kan zo rijk zijn. Ik heb Shakespeares Macbeth in het Fries vertaald voor het toneelgezelschap Tryater, dat was een van de leukste dingen die ik heb mogen doen. Voor het schrijven van mijn liedjes werkte ik in eerste instantie altijd vanuit de tekst. Ik merk dat ik me steeds beter kan openstellen voor een intuïtieve onderstroom als ik daar de voorwaarden voor schep. Rust en stilte helpen me daarbij en in de natuur zijn. Als ik die stroom vind, helpt de klank van taal me vaak naar de daadwerkelijke woorden. Door alleen maar associatief te rijmen op het voorgaande, de klank van woorden te volgen, kom ik soms uit bij wat ik eigenlijk wil zeggen. Dat is een mooi en mysterieus proces. Bij de zin ‘To not get lost in the future, you must know your past, right?’ uit Your Ancestor van het album Plant bijvoorbeeld, heb ik puur die drie ‘ost’ klanken gevolgd: lost, must, past, en pas achteraf zag ik wat er stond, wat die zin betekende.

Voor OAK heb ik met Sytze vrijelijk geïmproviseerd en dan kwamen er heel associatief muzikale structuren bovendrijven, daarna tekstflarden of hele zinnen. Dus was er eerst muziek en werkte het andersom. Nogmaals, het scheppen van de juiste voorwaarden is voor mij persoonlijk wel belangrijk om tot inzichten en tot maken te komen.

Franz Schubert gebruikte zijn wandelingen ook om die reden. Hij schreef gedichten maar heeft er niet zoveel op muziek gezet. Misschien door de censuur in die tijd,  het was niet makkelijk om je te uiten. Schubert voelde zich in ieder geval meer componist dan schrijver. En jij?
Ik voel mij een verhalenverteller. Ik heb behoefte om met mijn verhalen te communiceren en schrijf daarom niet alleen in het Fries maar ook in het Engels. Dat werkt. Mijn Engelstalige lied Your Ancestor vindt daadwerkelijk weerklank in de wereld merk ik. Het is al opgenomen in lespakketten op een aantal universiteiten en er zijn verschillende internationale symposia mee geopend. Het gaat over de verstoorde relatie tussen mens en natuur. Juist door de muziek komen mijn verhalen meer binnen, ook op een ander niveau. Ik zou daarom de muziek niet kunnen missen voor mijn verhaal. 

At OAK staat de oude vriendschap die we als mens met de eik hebben centraal, als symbool voor onze diepe verbondenheid met alle andere natuur om ons heen. Een verbondenheid die we vaak vergeten lijken te zijn. In Song of Oak heb ik me proberen te verplaatsen in de eik; wat zou hij ons te vertellen hebben, als wij bereid zouden zijn te luisteren? Ik bedacht tijdens het schrijven dat hij misschien alleen maar zou zeggen dat hij ons mist.

Francine van der Heijden