U weet het: leden van Vrienden van het Lied die tijdens het seizoen 2026/2027 een recital bezoeken in de serie Vocaal op Dinsdag of Vocaal op Zondagmiddag van het Concertgebouw krijgen maar liefst 30% korting. Sinds kort is er bij deze concerten boventiteling mogelijk. We vroegen Eveline naar wat het met zich meebrengt om dat te realiseren.
Boventitelregisseur, dat klinkt intrigerend. Wat wordt er precies mee bedoeld?
‘Wat ik bij de Nationale Opera & Ballet doe is iets meer dan alleen vertalingen projecteren. Ik bewerk het Nederlandse libretto en maak cues – aanduidingen – aan de hand van de partituur. Een geslaagde combinatie zorgt ervoor dat de projectie van de vertalingen het toneelbeeld niet stoort maar juist versterkt. Ik probeer zo dienstbaar mogelijk te werken in het belang van het publiek, het werk, en van de uitvoerenden. Timing is voortdurend belangrijk en wel heel specifiek rond een clou of grap! Ik moet alles soepel realiseren, dat kan op verschillende manieren. In de voorstelling Animal Farm was er op een zeker moment zoveel roze op het toneel te zien dat het me passend leek als de tekst in het roze zou worden geprojecteerd. Dat is zo inderdaad gedaan, want de regisseur vond het een heel goed idee. Maar het publiek kan snel afgeleid raken van wat er op de bühne gebeurt. Ik zorg er ook voor dat de boventiteling mooi getimed is en als het ware met de zangers meezingt.’
‘Bij de opera heb ik een team van twee boventitelaars die aan de knoppen zitten tijdens de voorstelling. In de Kleine Zaal doe ik dat zelf, al is er gelukkig iemand die soms kan invallen. Ook maak ik voor die concerten de vertalingen allemaal.’
Maar al die talen… dat moet soms lastig zijn?
‘Nou, ik zoek ook wel eens hulp hierbij natuurlijk, maar ik heb mijn vaardigheid rustig kunnen opbouwen. Ik ben in dit vak terechtgekomen omdat een vertaler die bij de televisie werkte me wees op een vacature ondertitelen bij RTL 4. “Is dat niet iets voor jou?” zei ze, “ik denk dat jij dat wel kunt, jij bent zo goed met taal.” Ik werd aangenomen en heb veel geleerd. Ik ben opgeleid als klassiek zangeres en het is echt een enorm voordeel dat ik musicus ben. Welke woorden je kiest is niet alleen een vertaalpuzzel, maar ook een muzikale kwestie. Bij een recital, net als bij opera, blijft bovendien gelden dat door het zingen zelf, hoe mooi en goed het ook kan zijn, de taal bij vlagen wat onverstaanbaar kan worden. Ook daarom is boventiteling een prachtige toevoeging.’
Zijn er meer verschillen tussen je werk voor de opera en voor de Kleine Zaal?
‘Technisch gesproken komt het redelijk overeen maar voor een recital zorg ik voor de vertalingen. Dichters als Apollinaire of Baudelaire zetten me stevig aan het werk. Het vernieuwende effect is voor het liedrecital heel groot. Corné Ran, programmeur voor de Kleine Zaal, is heel enthousiast. In de Grote Zaal is er al langer boventiteling mogelijk, maar door een renovatie onlangs is het in de Kleine Zaal nu ook gerealiseerd. Tussen de pilaren in het midden van het podium is er een smal scherm met de tekst zichtbaar. Het publiek ziet in één oogopslag de artiest en wat die zingt. Ikzelf zit op het balkon aan de knoppen. Op dat plekje merk ik wat het met mensen doet: er is oogcontact, concentratie en rust. Geen geritsel van papier of gebogen hoofden tijdens het recital. Dat is echt mooi om mee te maken.’
‘Onlangs deed ik een boventiteling in een andere concertzaal. Tot mijn schrik werd ik door de zangeres stellig op het podium ontboden om na afloop mee applaus te ontvangen. Ik wist niet wat me overkwam! Ze legde me uit: “Ik heb nog nooit zoveel contact met mijn publiek ervaren als vanavond. Ik had het gevoel dat ik mensen in de ogen kon kijken en dat men werkelijk begreep wat ik zong.” Dat raakte mij, het voelde als een enorme erkenning van mijn werk.’
Dutch Dutch 
English
