Schubert voelt dichter bij Bob Dylan dan bij Wagner.

Lucky Fonz III is de uitbundige artiestennaam van Otto Wichers: een Nederlandse singer-songwriter en schrijver die opvalt door een zeer persoonlijke stijl. Of het nu gaat om zijn liedjes, hertalingen of libretto voor The secret diary of Nora Plain op een compositie van Morris Kliphuis, steeds heb je het gevoel te maken te hebben met een artiest die enigszins kwetsbaar maar direct contact met de luisteraar maakt. Hij won De Grote Prijs van Nederland voor singer-songwriters en zijn album Hemellichamen werd door NRC bekroond tot Beste Nederlandse album van het jaar 2022. In een uitzending van Podium Klassiek vertelde Lucky onlangs over zijn muzikale helden, zijn liefde voor Schubert en de voorkeur voor optreden in kleine kring. Dat zijn toch zaken die wij vrienden graag horen. Op naar een gesprek!

Ik zet me aan het computerscherm om via Zoom contact te maken. Lucky blijkt net verhuisd naar Rotterdam en toont trots een mooie zonnige woonkamer. Het is meteen gezellig, koffie aan weerszijden van het scherm. Ik begin met een vraag naar zijn muzikale voorkeuren. Tenslotte viel het op dat de uitzending Een goedemorgen met Lucky Fonz van 8 maart 2025 op NPO Klassiek zo’n bonte mengeling bood van muzikale stijlen. Én tal van vocalisten: Aafje Heynis, Régine Crespin, Luciano Pavarotti, Tania Kross, Nora Fischer, Collegium Vocale Gent en Dietrich Fischer-Dieskau …

Lucky: ‘In mijn jeugd liep alles door elkaar. Mijn vader had een zogenaamde brede muzieksmaak en mijn moeder luisterde veel naar popmuziek. Ik en mijn twee zussen konden van alles mee genieten. Voor mij als kleuter stond Dietrich Fischer-Dieskau die een lied van Schubert zong gewoon naast Johnny Cash met een van z’n nummers. Het waren voor mij allebei verhalenvertellers, maar ook personages in een verhaal, die emoties belichaamden. Als kleuter was voor mij een aria of een lied dus net zo bijzonder als een popsong. Want dat was voor mij allemaal een vorm van individuele muzikale communicatie die mij het liefste was.

Het indelen van muziek in genres, het is jammer dat dat vaak zo begrenzend werkt. Tussen pop en rock is er dan overlap, maar tussen pop en klassiek zogenaamd niet. Voor mijzelf klopt dat nog steeds niet, in mijn innerlijke wereld loopt dat allemaal door elkaar. Mijn werk als singer-songwriter wordt door Schubert beïnvloed. Maar dat is toch logisch … ik denk dat Schubert meer overeenkomsten heeft met Bob Dylan dan met Wagner!’

Maar Schubert scheef niet zoals Dylan z’n eigen teksten, dat is wel een groot verschil.
‘Is het een wezenlijk verschil? Schubert verwerkt veel van zijn eigen persoon en kwetsbaarheid in zijn muzikale composities. Je hebt vaak het gevoel dat hij heel dicht bij de door hem gekozen teksten staat. Schubert liet natuurlijk zijn liederen uitvoeren door anderen, terwijl een singer-songwriter zelf zingt. Dat is wel een verschil, maar Schubert zong zijn liederen ook wel eens en begreep zangers goed, dat is duidelijk.

Eerlijk gezegd ervaar ik het wel eens als een probleem dat ik, door mijn eigen teksten te zingen, vaak voor 100% geïdentificeerd word met die teksten. Het hoeft niet per se over mij alleen te gaan. Maar in ieder geval brengt het ons meer als we willen denken aan overlap in plaats van verschillen.’

Dat is ook een boodschap aan ons publiek?
‘De passie en extase kan heel groot zijn bij de beleving van klassieke muziek, al zit je stil. Je hoeft niet altijd die extase te zoeken door een nacht lang te dansen op muziek die door de speaker schalt. Als je van singer-songwriters houdt, bezoek dan eens een liedrecital, zou ik tegen mijn eigen publiek willen zeggen. Liederen van Purcell ontroeren nog net zo mooi als 400 jaar geleden. De grote namen van de popmuziek uit de jaren vijftig en zestig zie je terug in de concerten nu, omdat er steeds meer tributebands opkomen. Die willen alles precies zo laten klinken als toen. Dus in de uitvoeringspraktijk is zelfs popmuziek nu ook een soort klassieke muziek aan het worden. De tijdspanne tussen Richard Strauss en John Lennon, is inmiddels net zo groot als die van Lennon tot mij. Dat relativeert voor mij de afstand tot vroegere muziek nog meer.

De individuele expressie van bijvoorbeeld John Lennon, toen hij als soloartiest werkte, heeft mij sterk beïnvloed. Schubert inspireert mij ook. Vanwege het menselijke gevoel en zijn ongelooflijk goede zetting van tekst. Hij drukt de inhoud van de tekst uit door zijn muziek maar is ook een meester in tekstplaatsing, verstaanbaarheid, de klanktextuur van woorden in de muziek. Het heeft iets heel natuurlijks en soepels terwijl er natuurlijk een onderhandeling heeft moeten plaatsvinden tussen alle elementen die gecombineerd moeten worden. Het resultaat is expressief en soepel omdat hij die onderhandeling zo goed begrijpt.’

Voor de multidisciplinaire voorstelling Normality No More heb je enkele liederen uit Winterreise hertaald of flink bewerkt. Kun je iets vertellen over die uitvoering?
‘Ja, het project was een samenwerking tussen het Ragazze Kwartet, dansgezelschap Conny Janssen Danst en theatergroep Via Berlin, een aantal tekstdichters en drie zangers. Het waren dus niet alleen mijn teksten die in deze voorstelling te horen waren. Voor Normality No More heb ik een paar nieuwe teksten geschreven en inderdaad ook poëzie van Wilhelm Müller hertaald. De voorstelling had als ondertitel Winterreise revisited. Er werd heel vrij met Winterreise omgegaan hoor, maar Winterreise vormde de leidraad om onze binnenwereld te onderzoeken. Countertenor Arturo den Hartog zong prachtig Die Krähe terwijl een danseres zoekend om hem heen wentelde, als het ware die kraai verbeeldend. In de voorstelling klonk ook mijn hertaling van Die Krähe, waarbij ik een mens laat zoeken in plaats van de kraai. Het leek me zinvol om de betekenis van de voorstelling ook op die manier te verbeelden.

Ik heb Engels gestudeerd maar heb ook al heel lang een liefde voor de Duitse romantiek. De romantische traditie past ook wel bij mij en mijn emotionele gesteldheid. Maar in deze tijd moeten we oppassen voor beelden als: “mijn hete tranen” en “jouw kille hart”, die zijn langzamerhand als cliché gaan werken natuurlijk.

Als een tekst mooi hand in hand kan gaan met de muziek, dat is mijn ideaal. Verstaanbaarheid en iets toegankelijks, dat zoek ik.’

Lucky Fonz III brengt op 13 maart zijn nieuwe album uit. Zijn nieuwe singel Intergeneratie is nu al op YouTube te beluisteren. Op zijn website kun je meer informatie vinden, bijvoorbeeld de titels van zijn acht (!) eerdere albums en de data en locaties van een clubtour, deze lente en komend najaar.

Francine van der Heijden